'' Η ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ''

Κατά τον Πλάτωνα, η φιλοσοφία είναι ο μόνος δρόμος για την αληθινή γνώση, τη γνώση των ιδεών. Η χρησιμότητα της φιλοσοφίας είναι μεγάλη σε πολλούς τομείς. Η αξία της ως ιδιαίτερη δραστηριότητα έχει αμφισβητηθεί κατά καιρούς από πολλές πλευρές. Πολλοί είναι εκείνοι που εγκαταλείπουν το φιλοσοφείν, γιατί τους προκαλεί διανοητική δυσφορία ή ιδιαίτερη αμηχανία. Επίσης, κάποιοι δεν ασχολούνται με τη φιλοσοφική δραστηριότητα, γιατί αμφισβητούν την ύπαρξή της και τη χρησιμότητά της. Κάποιες φορές αμφισβητείται εσκεμμένα, γιατί θεωρείται επικίνδυνη. Από την αρχαιότητα υπάρχουν χαρακτηριστικά παραδείγματα δίωξης ή καταδίκης φιλοσόφων, όπως παραδείγματος χάρη ο Αναξαγόρας που διώχθηκε για αθεία, ο Πλάτωνας που φυλακίστηκε κτλ. Αργότερα, ο Τζορντάνο Μπρούνο κάηκε στην πυρά ως αιρετικός και ο Μπέρτραντ Ράσελ διώχθηκε ως επικίνδυνος επαναστάτης. Γενικά, η αξία της φιλοσοφίας αμφισβητείται από εκείνους που δεν την κατανοούν και φοβούνται τον ρόλο της για την βελτίωση του ανθρώπου και την κοινωνική πρόοδο.

Σε μια άλλη ανάλυση λοιπόν, η φιλοσοφία δεν είναι ούτε άχρηστη, αλλά ούτε και επικίνδυνη. Είναι, αντιθέτως, σε μεγάλο βαθμό χρήσιμη. Μέσα από αυτήν δίνεται η δυνατότητα αποφυγής εννοιολογικών συγχύσεων. Επιπρόσθετα, είναι απαραίτητη στον άνθρωπο, γιατί τον βοηθάει ν' αναπτύξει τη σκέψη του και να καθορίσει εκούσια τις πράξεις του. Βοηθά τον άνθρωπο να προσπαθήσει να απαντήσει στα μεγάλα ερωτήματα της ύπαρξής μας ( Γιατί υπάρχουμε; Ποια μπορεί να είναι τα θεμέλια μιας δίκαιης κοινωνίας; Είμαστε ελεύθεροι; κτλ). Μέσα από τούς φιλοσοφικούς στοχασμούς διαμορφώνουμε μια σφαιρική γνώση για το τι είναι άνθρωπος και τι κόσμος. Μας δίνεται η δυνατότητα να συνειδητοποιήσουμε τα όρια της γνώσης μας, αλλά και να οδηγηθούμε στο δρόμο της.

Επιπλέον, η φιλοσοφική δραστηριότητα μας ωθεί να βιώσουμε τη χαρά της διανοητικής έρευνας, με αποτέλεσμα να βγούμε από την ρουτίνα της καθημερινότητας και να δούμε τα πράγματα από κάποια απόσταση. Έτσι, πρέπει να τονίσουμε την πρακτική χρησιμότητα της φιλοσοφίας, καθώς συμβάλλει στην προσωπική ανάπτυξη του ατόμου και στην κοινωνική πρόοδο. Ως αποτέλεσμα, τα φιλοσοφικά ερωτήματα και όχι μόνο οξύνουν την κριτική μας ικανότητα, διευρύνουν τον διανοητικό μας ορίζοντα και μας φανερώνουν θεωρητικές και πρακτικές δυνατότητες. Επιπρόσθετα, η φιλοσοφική ανάλυση και τα “νοητικά” πειράματα βοήθησαν σε μεγάλο βαθμό πολλούς επιστήμονες να διατυπώσουν νέες επιστημονικές θεωρίες, όπως ο Νεύτων συνέλαβε την ιδέα της βαρύτητας και ο Αινστάιν συνέλαβε την ιδέα της σχετικότητας.

 Όμως, ο ρόλος της φιλοσοφίας αποδείχθηκε πολύτιμος και στην εξέλιξη των κοινωνικών θεσμών. Οι φιλόσοφοι επεξεργάστηκαν πρώτοι θεωρίες για τα ανθρώπινα δικαιώματα και την άρτια κοινωνική διόρθωση και λειτουργία, όπως οι φιλόσοφοι του Διαφωτισμού- Ρουσό, Λοκ, Βολταίρος-,αλλά και σύγχρονοι-Ράσελ, Σάρτρ, Τσόμσκυ, Μαρκούζε. Ένα χαρακτηριστικό περιστατικό που οφείλουμε να αναφέρουμε είναι εκείνο με τον Ντε Γκολ, ο οποίος δεν ήθελε να συλλάβει τον Ζαν Πολ Σαρτρ, γιατί δεν ήθελε να προκαλέσει κύμα αντιδράσεων. «Δεν μπορείς να συλλάβεις έναν Βολταίρο» είπε ως απάντηση , όταν τον ρώτησαν, γιατί αφήνει το Σαρτρ να συμμετέχει στα γεγονότα του Μάη του 68. Επομένως, ο κριτικός ρόλος των φιλοσόφων ήταν πολύτιμος, γιατί μίλησαν για τα ανθρώπινα δικαιώματα και στο χώρο των νομικών και πολιτικών συζητήσεων, αλλά και στο πεδίο της κοινωνικής και πολιτικής δράσης.

Στην προσωπική μας ζωή έχει διαπιστωθεί ότι είναι χρήσιμη η φιλοσοφία. Μπορεί να μας βοηθήσει να σκεφτούμε συστηματικά και ορθολογικά κάποιο πρόβλημα ώστε η κατάλληλη αντιμετώπισή του να οδηγήσει και στην καλύτερη δυνατή λύση.

Η μεγάλη αξία της φιλοσοφίας φαίνεται και στο ακόλουθο κείμενο, καθώς οι πρόγονοί μας κατανόησαν την τεράστια αξία της ως παιδευτικό μάθημα.

Πρέπει λοιπόν να μην επιτρέπουμε το ελεύθερο παιδί να μην ακούει και μην παρακολουθεί όλα τ’ άλλα τα αποκαλούμενα εγκύκλια μαθήματα, αλλά αυτά μεν να τα μαθαίνει επιτροχάδην, έτσι που να πάρει μια γεύση (διότι είναι αδύνατο το τέλειο σε όλα), με τηφιλοσοφία όμως (πρέπει) να ασχολείται σοβαρά. Και μπορώ βέβαια με μια εικόνα να κάνω παραστατική τη γνώμη μου' όπως δηλαδή είναι καλό να περιηγηθεί κάποιος πολλές πόλεις, χρήσιμο όμως είναι να κατοικήσει στην άριστη... Ακόμη, ο Βίων ο φιλόσοφος με χαριτωμένο τρόπο έλεγε ότι, όπως οι μνηστήρες, επειδή δεν μπορούσαν να πλησιάσουν την Πηνελόπη συνευρίσκονταν με τις υπηρέτριες της, έτσι και οι αδυνατούντες να φθάσουν τη φιλοσοφία, ματαιοπονούν σε άλλα μαθήματα μηδαμινής αξίας. Γι’ αυτόν το λόγο επιβάλλεται να καταστήσουμε τη φιλοσοφία ένα είδος συγκεφαλαίωσης της υπόλοιπης παιδείας. Δηλαδή,για μεν τη φροντίδα του σώματος οι άνθρωποι βρήκαν δύο επιστήμες, την Ιατρική και τη Γυμναστική, εκ των οποίων η μεν πρώτη εξασφαλίζει την υγεία και η δεύτερη την ευεξία• των ασθενειών όμως της ψυχής και των παθών μόνο η φιλοσοφίαείναι φάρμακο.

Διότι από αυτήν και με αυτήν είναι δυνατό να μάθουμε τι είναι καλό, τι αισχρό, τι δίκαιο, τι άδικο, τι γενικά είναι προτιμητέο, τι άξιο αποφυγής• πώς πρέπει να φερόμαστε στους θεούς, πώς στους γονείς, πώς στους γεροντότερους, πώς στους νόμους, (πώς στους ξένους), πώς στους άρχοντες, πώς στους φίλους, πώς στις γυναίκες, πώς στα τέκνα, πώς στους δούλους• ότι δηλαδή πρέπει τους μεν θεούς να σεβόμαστε, τους δε γονείς να τιμάμε, τους γεροντότερους να ντρεπόμαστε, στους νόμους να πειθαρχούμε, στους άρχοντες να υπακούουμε, τους φίλους να αγαπάμε, στις γυναίκες να είμαστε σώφρονες, στα παιδιά να δείχνουμε αγάπη, τους δούλους να μην καθυβρίζουμε' και, το κυριότερο, να μην είμαστε περιχαρείς στις ευτυχισμένες στιγμές, ούτε περίλυποι στις συμφορές μας, ούτε να είμαστε ακόλαστοι στις ηδονές, ούτε στους θυμούς παθιασμένοι και θηριώδεις. Αυτά βεβαίως εγώ κρίνω ως τα σοβαρότερα από όλα τα αγαθά που επισημαίνονται από τη φιλοσοφία• διότι το να υφίστασαι την ατυχία με αξιοπρέπεια είναι ιδιότητα σπουδαίου άνδρα, ενώ το να ευημερείς χωρίς φθόνο είναι ιδιότητα (σωστού) ανθρώπου, είναι ακόμη σοφού (ιδιότητα) να ελέγχει τις ηδονές με το μυαλό, και δεν είναι του όποιου τυχαίου άνδρα το να συγκρατεί το θυμό του.

Τέλος, τέλειους ανθρώπους θεωρώ αυτούς που μπορούν να ενώσουν και να συγκεράσουν την πολιτική δύναμη με τη φιλοσοφία, και, επειδή τα μέγιστα αγαθά είναι δύο, θεωρώ ότι αυτοί έχουν καλή επίδοση και στον κοινωφελή βίο, όταν πολιτεύονται, και στην ατάραχη και γαλήνια ζωή, όταν καταπιάνονται με τη φιλοσοφία. Διότι, ενώ υπάρχουν τρεις τρόποι ζωής, ένας εκ των οποίων είναι πρακτικός, ο άλλος θεωρητικός και ο τρίτος απολαυστικός, ο μεν τρίτος είναι ζωώδης και μικροπρεπής ως έκλυτος και δούλος των ηδονών, ο δε πρακτικός, όταν δεν μετέχει της φιλοσοφίας, είναι άμουσος και ελαττωματικός, ενώ ο θεωρητικός, όταν αστοχεί στο πρακτικό μέρος, είναι ανωφελής. Πρέπει λοιπόν να προσπαθούμε όσο μπορούμε και με τα κοινά να ασχολούμαστε και με τη φιλοσοφία να καταγινόμαστε, όσο το επιτρέπουν οι περιστάσεις. Έτσι έκανε στη ζωή του ο Περικλής, έτσι ο Αρχύτας ο Ταραντίνος, έτσι ο Δίων ο Συρακόσιος, έτσι ο Επαμεινώνδας ο Θηβαίος, ένας από τους οποίους υπήρξε σύντροφος του Πλάτωνα. Και δεν αντιλαμβάνομαι γιατί πρέπει για την παιδεία να διαθέσω περισσότερο χρόνο, ασχολούμενος με περισσότερα. Πλέον των όσων έχουν αναφερθεί, είναι χρήσιμο, ή, καλύτερα, αναγκαίο, να μην αδιαφορούμε για την απόκτηση παλαιών συγγραμμάτων, αλλά να κάνουμε συλλογή από αυτά κατά τη γεωργική συνήθεια... κατά τον ίδιο τρόπο η χρήση των βιβλίων είναι το όργανο της παιδείας, και από αυτά σαν από πηγή συμβαίνει να διατηρούμε την επιστήμη (γνώση).

Πηγή: (Πλουτάρχου Περί Παίδων Αγωγής, κεφ 10, 7C-8b), "Η Παιδαγωγική - Διδακτική στους Αρχαίου Συγγραφείς", Α. Βερτσετης, Αθηνα 2001

ΕΡΓΑΣΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ B ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ

ΜΠΑΡΣΑΚΗ ΜΑΙΡΗ

ΝΟΥΣΙ ΠΑΟΛΑ

ΝΤΡΕΚΗ ΘΕΟΔΩΡΑ

''Η φιλοσοφία μπορεί να καθαρίσει λίγο το έδαφος από τα σκουπίδια που φράζουν το δρόμο της γνώσης'' John Locke, An Essay Concerning Human Understanding (Δοκίμιο για την ανθρώπινη νόηση)

Σύμφωνα με τον John Locke η φιλοσοφία μπορεί να '' καθαρίσει λίγο το έδαφος από τα σκουπίδια που φράζουν το δρόμο της γνώσης ''. Για παράδειγμα η σημερινή κοινωνία κατακλύζεται από προκαταλήψεις, οι οποίες αποτελούν τροχοπέδη για την απόκτηση βαθιάς και ουσιαστικής γνώσης για τον κόσμο που μας περιβάλλει.Πιο συγκεκριμένα, οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν στερεοτυπικά τους διαφορετικούς από αυτούς ανθρώπους, δεν προσπαθούν να τους γνωρίσουν καλύτερα, επομένως κάνουν επιδερμικές φιλίες, και υπάρχει κρίση στις διαπροσωπικές σχέσεις. Ομοίως η στείρα εκπαίδευση και η αποστήθιση δεν επιτρέπουν στο νου να διευρύνει τους ορίζοντές του με αποτέλεσμα ο άνθρωπος να μένει στάσιμος στη ζωή του. Επιπροσθέτως, ο δογματισμός θέτει και αυτός φραγμούς στη γνώση, αφού οι άνθρωποι δέχονται με απάθεια τις ιδέες κάποιου, γίνονται υποχείριά του και δεν προσπαθούν να καλλιεργήσουν τις δικές τους ιδέες και 'πιστεύω'. Στον αντίποδα όμως, η φιλοσοφία καταργεί αυτούς τους φραγμούς, διεγείρει τη φαντασία και πυροδοτεί τη σκέψη. Επίσης κινείται ανάμεσα σε φυσικά και υπερφυσικά ερωτήματα με αποτέλεσμα να οδηγεί το νου σε ποικίλες απαντήσεις.

Χριστίνα Χρήστου ΒΘ2

Ο John Locke πίστευε πως η φιλοσοφία μπορεί να καθαρίσει λίγο το έδαφος από τα σκουπίδια που φράζουν το δρόμο της γνώσης. Σκουπίδια; Πράγματι. Δεν είναι λίγες οι φορές που ακούμε από τους μεγαλύτερους ανθρώπους να μας αποτρέπουν να κάνουμε πράγματα μη τυχόν μας φέρουν κακή τύχη. Πολλές, λοιπόν, από τις καθημερινές μας ενέργειες περιορίζονται λόγω προκαταλήψεων. Σε άλλες πάλι περιπτώσεις, συναντάμε άτομα τα οποία, παρά τον αιώνα που ζούμε, είναι προσκολλημένοι σε στερεότυπα και αρνούνται ακόμα και να ακούσουν κάτι το διαφορετικό από αυτό που τους έχουν μάθει να πιστεύουν. Η απολυτότητα, όμως, και ο δογματισμός είναι από τα λεγόμενα ''σκουπίδια'' τα οποία μας αποτρέπουν να μορφωθούμε. Επιπλέον, οι κατηγοριοποιήσεις που είναι βασισμένες σε ανούσια κριτήρια από τη μια πλευρά, η παθητικότητα από την άλλη, οι μύθοι και οι δοξασίες, όλα αυτά, φράζουν τον δρόμο προς την πραγματική γνώση που πηγάζει - από πού αλλού; - από την αναζήτηση.

Μέσα από την φιλοσοφία, όμως, ο άνθρωπος κατάφερε να πάει παρακάτω, να περάσει από το μύθο στο λόγο. Έμαθε να ερευνά τα πάντα, όσα πιστεύει και όσα όχι. Με το να φιλοσοφούμε για τα πράγματα οξύνεται η κριτική μας ικανότητα, διαμορφώνουμε άποψη και είμαστε έτοιμοι να μάθουμε την ζωή, να την αντιμετωπίσουμε, να την παλέψουμε και να την ψάξουμε.

Νεοφωτίστου Ελένη ΒΘ2

Ό,τι σημαντικότερο έχουμε στη ζωή μας, κάτι που δεν μπορεί να μας στερήσει και να μας πάρει κανείς είναι οι γνώσεις. Οι γνώσεις μέσα από την φιλοσοφία μας βοηθούν να ανοίξουμε τους ορίζοντές μας, να διευρύνουμε τις σκέψεις μας μέχρι τα όριά τους. Άραγε μπορούμε να βγάλουμε όλα τα 'σκουπίδια' από μπροστά μας για να φτάσουμε ο καθένας ξεχωριστά και όλοι μαζί στην κορυφή; Ισως αν όλο το κοινωνικό σύνολο προσπαθούσε να κρατήσει το κεφάλι ψηλά έχοντας ικανότητα κριτικής, αποφεύγοντας τους μύθους, τις δοξασίες και τα κατεστημένα και φυσικά προσπαθώντας να δράσει, να μην σκύβει το κεφάλι, να μην γίνεται παθητικό και φερέφωνο κανενός, μακριά από στερεότυπα και προκαταλήψεις, ίσως ναι, όλα αυτά μας βοηθούσαν να ανέβουμε ένα σκαλοπάτι και αργότερα άλλο ένα μέχρι να φτάσουμε στην κορυφή, πετώντας όλα τα σκουπίδια και αγγίζοντας τη γνώση!

Νεράντζου Κάλλια ΒΘ2

Στις μέρες μας η αληθινή γνώση παρεμποδίζεται από διάφορα σκουπίδια όπως τα χαρακτηρίζει και ο John Locke. Οι παράγοντες που την εμποδίζουν είναι τα στερεότυπα και οι προκαταλήψεις οι οποίες δεν αφήνουν τον άνθρωπο να δει την πραγματικότητα και τον παραπλανούν. Ένας άλλος παράγοντας είναι η κατηγοριοποίηση, η οποία χωρίζει τους ανθρώπους σε διάφορες κατηγορίες, βάζοντας ταμπέλες. Για παράδειγμα ότι ο ένας είναι καλός και ο άλλος κακός. Αλλά πως μπορεί κάποιος να ξέρει ποιο είναι το καλό και ποιο το κακό; Επίσης πολλά άτομα που επηρεάζονται σε μεγάλο βαθμό από τους άλλους και δεν έχουν δική τους γνώμη. Επιπρόσθετα ο δογματισμός κάποιων, το να είναι απόλυτοι και να προσπαθούν να επιβάλουν τη γνώμη τους στους άλλους, νομίζοντας ότι μόνο αυτοί έχουν δίκιο και οι άλλοι άδικο, εμποδίζει την διάδοση της γνώσης. Ένα άλλο εμπόδιο είναι οι μύθοι οι οποίοι συσκοτίζουν τη γνώση. Τέλος, οι μαθητές δεν κυνηγούν τη γνώση, αλλά τους βαθμούς.

Πάολα Νούσι ΒΘ2

Ο John Locke αναφέρει ότι η φιλοσοφία είναι η μόνη λύση ώστε να " καθαρίσει λίγο το έδαφος από τα σκουπίδια που φράζουν το δρόμο της γνώσης". Όπως γνωρίζουμε από την ιστορία η πρώτη κατοικία του ανθρώπου, το πρώτο ξύπνημα και ξεκίνημά του έγινε μέσα στη φύση. Η φύση δηλαδή είναι η μητέρα όλων των όντων. Από τα πρώτα στάδια της ύπαρξής του ο άνθρωπος είχε την τάση της εξέλιξης και της γνώσης. Τα διάφορα φαινόμενα που συνέβαιναν στη φύση τον έκαναν να αναζητεί τις αιτίες, αλλά και να θέλει να έχει γνώση για το τι γινόταν γύρω από αυτόν. Σιγά-σιγά ο άνθρωπος ανέπτυξε μια ικανότητα αυτογνωσίας, δηλαδή είχε την δυνατότητα να θεωρήσει τον εαυτό του ως αντικείμενο για εξέταση και να μελετήσει τον εσωτερικό του κόσμο. Αυτή η δυνατότητα του να σκέφτεται και να θέλει να λύσει μόνος του τις απορίες του τον οδήγησε στο δρόμο της γνώσης. Στις μέρες μας όμως ο άνθρωπος έχει χάσει το δρόμο της γνώσης είτε γιατί οι συνθήκες δεν είναι κατάλληλες με αποτέλεσμα να έχει πνευματική αδράνεια είτε γιατί τη θέση της γνώσης την έχει πάρει ο παραλογισμός και ο δογματισμός. Επιπλέον, ένας άλλος λόγος που εμποδίζεται η γνώση ότι είναι ότι αυτοί που βρίσκονται στην όποια εξουσία, έχουν προσωπικά οφέλη από την παρεμπόδισή της. Δεν θέλουν τους ανθρώπους να μορφώνονται, γιατί φοβούνται ότι γίνονται απειλή γι`αυτούς. Όπως λέει ένας φιλόσοφος η γνώση είναι αυτή που μπορεί να νικήσει και την πιο δυνατή εξουσία κάθε μορφής όπως πολιτική,οικονομική,θρησκευτική.

Σωτηρία Υφαντή ΒΘ2

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Όταν ρώτησαν τον Ντε Γκολ γιατί δε συλλαμβάνει το φιλόσοφο Ζαν Πολ Σαρτρ που μετείχε στα γεγονότα του Μάη του '68, απάντησε:''Δεν μπορείς να συλλάβεις έναν Βολταίρο''. Να σχολιάσετε την απάντησή του, ύστερα από μια σύντομη ιστορική εισαγωγή στα πολιτικά κινήματα της δεκαετίας του '60. (σελ. 28 σχ. βιβλίου)

Ο όρος Μάης του `68 (γνωστός και ως Γαλλικός Μάης) περιγράφει την πολιτική και κοινωνική αναταραχή που ξέσπασε στη Γαλλία κατά τη διάρκεια των μηνών Μαίου - Ιουνίου του 1968. Τα γεγονότα ξεκίνησαν από κινητοποιήσεις Γάλλων μαθητών και φοιτητών, επεκτάθηκαν σε γενική απεργία των Γάλλων εργατών και τελικά οδήγησαν σε πολιτική και

κοινωνική κρίση που άρχισε να παίρνει διαστάσεις επανάστασης και οδήγησε στη διάλυση της Γαλλικής εθνοσυνέλευσης και την προκήρυξη εκλογών από τον τότε πρόεδρο Σαρλ ντε Γκολ. Μερικοί φιλόσοφοι έχουν υποστηρίξει ότι η εξέγερση ήταν το σημαντικότερο επαναστατικό γεγονός του 20ου αιώνα, επειδή δεν πραγματοποιήθηκε από μεμονωμένο πλήθος, όπως οι εργαζόμενοι ή οι φυλετικές μειονότητες, αλλά ήταν μια παλλαική εξέγερση άνευ φυλετικών, πολιτιστικών, ηλικιακών και κοινωνικών διακρίσεων.

Είναι λογικό λοιπόν ένς φιλόσοφος σαν τον Ζαν Πωλ Σαρτρ να πρεσβεύει αξίες πολύτιμες για τα λαικά στρώματα, αξίες που βγάζουν το λαό από το ζυγό και την καταδυνάστευση της εξουσίας και του δίνουν μια σημαντική δυναμική για τη συνέχιση της πορείας του. Ο Ντε Γκολ, μάλιστα, παρομοιάζοντάς τον με τον μεγάλο φιλόσοφο του ευρωπαικού διαφωτισμού, Βολταίρο, του προσδίδει το χαρακτήρα του μέγιστου ανθρωπιστή και μεταρρυθμιστή. Επόμενο θα ήταν, λοιπόν, μια ενδεχόμενη σύλληψή του να μην άρεσε καθόλου στο Γαλλικό λαό και να δημιουργούσε ένα θυελλώδες κύμα αντίδρασης κατά του καθεστώτος.

Αλκίνοος Στέλιος ΒΘ2

Η δεκαετία του 1960 ήταν μια περίοδος μεγάλων και έντονων κοινωνικών συγκρούσεων και ριζοσπαστικών κινημάτων. Η περίοδος αυτή σφραγίζεται από μεγάλους

εθνικοαπελευθερωτικούς αγώνες ενάντια στην αποικιοκρατία και την εμφάνιση ενός ριζοσπαστικού φοιτητικού κινήματος σε όλες τις χώρες της Δύσης. Η δεκαετία του `60 αποτέλεσε μια περίοδο αμφισβήτησης. Μια από τις κορυφαίες εκφράσεις των ριζοσπαστικών αυτών κινημάτων ήταν τα γεγονότα που συνέβησαν τον Μάη του 1968 στο Παρίσι, όταν μια φοιτητική εξέγερση εξελίχθηκε σε γενική απεργία,

παραλύοντας όλη τη χώρα. Ο Σαρτρ, μεγάλος φιλόσοφος, στη διάρκεια αυτής της εξέγερσης θα βρεθεί στο πλευρό των φοιτητών συμμετέχοντας στις διαδηλώσεις και μιλώντας σε δημόσιες συγκεντρώσεις. Θα κατηγορηθεί όμως ως υποκινητής των γεγονότων και θα ζητηθεί η σύλληψή του. Ο πρόεδρος της γαλλικής δημοκρατίας, Ντε Γκολ, θα αρνηθεί να συναινέσει σε μια τέτοια ενέργεια λέγοντας ότι "δεν μπορείς να συλλάβεις ένα Βολταίρο." Ο Ντε Γκολ συγκρίνοντας τον Σαρτρ με τον Βολταίρο αναγνωρίζει τη σημασία που έχουν γενικά οι φιλόσοφοι ως εκφραστές της ελεύθερης και

κριτικής σκέψης. Γι`αυτό μας αναφέρει ότι δεν μπορεί κανείς να συλλαμβάνει και να φυλακίζει τέτοιους στοχαστές, γιατί η ελεύθερη σκέψη δεν μπορεί να φυλακιστεί. Το συμπέρασμα είναι ότι η φιλοσοφία δεν είναι μια αποκομμένη από την κοινωνία δραστηριότητα. Αντιθέτως, οι φιλόσοφοι είχαν πρωταγωνιστικό ρόλο στον αγώνα ενάντια σε όλες τις μορφές τυραννίας και στην προσπάθεια για μια ελεύθερη κοινωνία, με ισότητα και δικαιοσύνη.

Αμαλία Σαμπάνη ΒΘ2

ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΣΤΗ Β' ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΑΣΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ

• Διασάφηση γενικών εννοιών
• Αιτιολόγηση βασικών πεποιθήσεων
• Διαμόρφωση μιας συνολικής θεώρησης του κόσμου και της θέσης του ανθρώπου μέσα σ' αυτόν
• Καθοδήγηση της πράξης και οργάνωση του τρόπου ζωής μας

 ΠΗΓΕΣ

"Πολύ νωρίς είχα μάθει πως είναι αδύνατον να φανταστεί κανείς κάτι τόσο αλλόκοτο ή απίστευτο, που να μην το έχει κιόλας πει κάποιος από τους φιλοσόφους" ( Ρενέ Ντεκάρτ, Λόγος περί της μεθόδου )

"Φιλοσοφία θα πει: να βρίσκεσαι καθ' οδόν. Τα ερωτήματά της είναι ουσιαστικότερα από τις απαντήσεις της, και κάθε απάντηση μετατρέπεται σε νέο ερώτημα". (Καρλ Γιάσπερς, Εισαγωγή στη φιλοσοφία )

Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, ξεκινάει από την απορία που είναι φυσική στα ανθρώπινα όντα. Ο πίνακας Από πού ερχόμαστε; Τι είμαστε; Πού πηγαίνουμε του Πολ Γκογκέν απεικονίζει την έκφραση της απορίας στα μέλη ενός λαού πριν από τη χρήση της γραφής.

Τζιόρτζιο Ντε Κίρικο, Το αίνιγμα της άφιξης και το δειλινό,1911/12, Ιδιωτική συλλογή.

"Επειδή λοιπόν η παρούσα φιλοσοφική μας ενασχόληση δεν έχει ως στόχο της, όπως οι άλλες, τη θεωρητική γνώση (η έρευνά μας δε γίνεται για να μάθουμε τι είναι η αρετή, αλλά για να γίνουμε ενάρετοι - αλλιώς δε θα είχε κανένα νόημα ), είναι ανάγκη να εξετάσουμε το ΄θέμα των πράξεων, δηλαδή το πώς πρέπει να τις πράττουμε".
(Αριστοτέλης, Ηθικά Νικομάχεια, 1103b26-28, μτφρ. Δ. Λυπουρλή με τροποποιήσεις)

"Το κύριο μέλημα της φιλοσοφίας είναι να ελέγξει και να κατανοήσει πολύ κοινές έννοιες, που όλοι μας τις χρησιμοποιούμε καθημερινά χωρίς να τις σκεφτόμαστε. Ένας ιστορικός μπορεί να ζητήσει να μάθει τι συνέβη κάποτε στο παρελθόν, αλλά ένας φιλόσοφος θα ρωτήσει:τι είναι χρόνος; Ένας μαθηματικός μπορεί να ερευνά τις πιθανές σχέσεις μεταξύ των αριθμών, αλλά ένας φιλόσοφος θα αναρωτηθεί: τι είναι αριθμός; Ένας φυσικός θα ζητήσει να μάθει από τι συνίστανται τα άτομα ή πώς εξηγείται η βαρύτητα, αλλά ένας φιλόσοφος θα αναρωτηθεί: πώς μπορούμε να γνωρίζουμε αν υπάρχει κάτι έξω από τη νόησή μας; Ένας ψυχολόγος μπορεί να ερευνήσει πώς μαθαίνουν τα παιδιά μια γλώσσα, αλλά ένας φιλόσοφος θα ρωτήσει: τι είναι αυτό που κάνει μια λέξη να έχει κάποιο νόημα; Ο καθένας μπορεί να αναρωτιέται αν είναι κακό να τρυπώνεις στο σινεμά χωρίς εισιτήριο, αλλά ένας φιλόσοφος θα ρωτήσει: γιατί μια πράξη είναι καλή ή κακή;

(Thomas Nagel, Θεμελιώδη φιλοσοφικά προβλήματα, μτφρ. Χριστίνα Μιχαλοπούλου - Βέικου, εκδ. Σμίλη, Αθήνα 1989 σ.12-13 )

ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΣΤΗ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΡΙΑ

" Όταν το παιδί ήταν παιδί ρωτούσε: Γιατί να είμαι εγώ και όχι εσύ;
Πότε άρχισε ο χρόνος και πού τελειώνει ο χώρος; Μήπως η ζωή μας πάνω στη Γη δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα όνειρο; Μήπως αυτά που βλέπω, ακούω, και μυρίζω είναι ένας φανταστικός κόσμος; Πώς γίνεται εγώ, αυτός που είμαι τώρα, να μην υπήρχα πριν και μια μέρα να μην είμαι πια αυτός που είμαι τώρα; "
(Βιμ Βέντερς, Τα φτερά του έρωτα)

" Ξεκινάμε με μια διανοητική δυσφορία σαν του παιδιού που ρωτάει:'Γιατί;' Το ερώτημα του παιδιού δεν είναι σαν εκείνο του ώριμου ανθρώπου. Είναι μια έκφραση απορίας και όχι αίτημα για παροχή ακριβών πληροφοριών. Έτσι και οι φιλόσοφοι ρωτούν:'Γιατί;' και 'Τι', χωρίς να ξέρουν τι ακριβώς είναι αυτό που ρωτούν. Εκφράζουν ένα αίσθημα διανοητικής δυσφορίας..Τα φιλοσοφικά προβλήματα έχουν τη μορφή: 'Τα 'χω χαμένα'
(Λούντβιχ Βίτγκενστάιν, Αφορισμοί και εξομολογήσεις)



Άρνολντ Μπαίκλιν, Οδυσσέας και Καλυψώ, 1882, Βασιλεία, Μουσείο καλών Τεχνών





Τζιόρτζιο Ντε Κίρικο, Το αίνιγμα του χρησμού, 1910.Ιδιωτική συλλογή. Η μορφή που έχει στραμμένη την πλάτη της στο θεατή και βρίσκεται σε περισσυλλογή- αποτελεί πιστή αντιγραφή από το έργο του Μπαίκλιν Οδυσσέας και Καλυψώ- αντιπροσωπεύει τον καλλιτέχνη- φιλόσοφο, που στέκεται σκεπτικός μπροστά στα μυστήρια του κόσμου. Δεξιά, ο μάντης πίσω από το παραπέτασμα παραπέμπει στην αινιγματική, κρυφή όψη της ύπαρξης.





''Από θαυμασμό και απορία οι άνθρωποι κιι τώρα και παλιά άρχισαν να φιλοσοφούν πρωταρχικά. Θαύμαζαν τα παράδοξα φαινόμενα που παρουσιάζονταν μπροστά τους, έπειτα σιγά σιγά και προοδευτικά απορούσαν και για τα πιο μεγάλα, παραδείγματος χάριν για τις μεταβολές της σελήνης, για τα φαινόμενα του ήλιου και των άστρων και για τη γένεση των πάντων. 'Οποιος όμως θαυμάζει και απορεί, έχει την ιδέα πως βρίσκεται σε άγνοια (γιαυτό και όποιος αγαπά το μύθο είναι από μια άποψη και φιλόσοφος, γιατί ο μύθος περιλαμβάνει θαυμαστά συμβάντα). Ώστε, μιας και φιλοσόφησαν προσπαθώντας να ξεφύγουν από την άγνοια, είναι φανερό πως φιλοσόφησαν για να μπορούν να κατανοήσουν θεωρητικά τη μορφή των πραγμάτων και όχι για κάποια πρακτική χρήση''


( Αριστοτέλης, Μετά τα Φυσικά, Α 2, 982b12 )

Η χρησιμότητα της φιλοσοφίας

Η χρησιμότητα της φιλοσοφίας είναι μεγάλη αφού χάρη σ' αυτήν διευρύνεται ο νους μας, γινόμαστε ανοιχτοί σε όλες τις απόψεις και βλέπουμε τα πράγματα από άλλη σκοπιά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η ιστορία με τους δεσμώτες στην "Πολιτεία" του Πλάτωνα, όπου σύμφωνα μ' αυτήν είναι κάποιοι άνθρωποι δεμένοι σε μια σπηλιά στο δάσος. Κάποια στιγμή, όμως, ένας απ' αυτούς καταφέρνει να ελευθερωθεί και βγαίνοντας απ' την σπηλιά βλέπει το αληθινό φως. Στην συνέχεια επιστρέφει να το πει και στους υπολοίπους, αλλά εκείνοι δεν τον ακούν και προτιμούν να μείνουν φυλακισμένοι ενώ του επιτίθενται.

Αυτή η ιστορία θέλει να μας δείξει ότι, όπως εκείνοι ήταν δεσμώτες στο σκοτάδι, έτσι κι εμείς είμαστε φυλακισμένοι σε συγκεκριμένες απόψεις που έχουμε και δεν κάνουμε τον κόπο να ανοίξουμε το μυαλό μας, γι' αυτό και παραμένουμε στενόμυαλοι, με αποτέλεσμα να επιτιθέμεθα σε όποιον καταφέρνει να διευρύνει τους ορίζοντές του βλέποντας τα πράγματα διαφορετικά από εμάς.

Ακόμα η φιλοσοφία αντί να δίνει απαντήσεις δημιουργεί περισσότερα ερωτήματα δίνοντας μας έτσι την ευκαιρία να προβληματιστούμε για κάτι το οποίο δεν είχαμε σκεφτεί νωρίτερα, γιατί όπως έχει πει και ο Καρλ Γιάσπερς "φιλοσοφία σημαίνει να είσαι καθ' οδόν". Ακόμη, τα ερωτήματά της είναι πιο ουσιαστικά από τις απαντήσεις της και από κάθε απάντηση προκύπτει ένα νέο ερώτημα. Με αυτήν την διαπίστωση θέλει να δείξει την μεγάλη σημασία που έχουν τα ερωτήματα της φιλοσοφίας για τον άνθρωπο, αφού αν προβληματιστεί και δώσει κάποια απάντηση σε αυτά, αμέσως θα του γεννηθούν και άλλες ερωτήσεις....

Γι' αυτό υπάρχει η άποψη ότι για να αποκτήσει κάποιος φιλοσοφική σκέψη, πρέπει να είναι ανοιχτόμυαλος και όποιος την απορρίψει τελείως δεν είναι ακόμα έτοιμος να αντιμετωπίσει τον κόσμο διαφορετικά. ΓΙ' αυτό υπάρχουν κατά καιρούς επιθέσεις και φόνοι εναντίον φιλοσόφων, που έχουν εμφανιστεί έως σήμερα κι έχουν ανατρέψει πολλά πράγματα.

Μαρία Καραντάκη - ΒΘ1

Ο κύκλος των κυνηγημένων φιλοσόφων...

«Αφού διαλύθηκαν τα σύννεφα της θλίψης, είδα τον ουρανό και ξαναβρήκα τον εαυτό μου, για να γνωρίσω την όψη του γιατρού μου (σ.σ. γιατρός του ήταν η φιλοσοφία). Μόλις έστρεψα σε αυτήν τα μάτια μου και στύλωσα σε αυτήν το βλέμμα μου, βλέπω την τροφό μου, που στο σπίτι της σύχναζα από νέος, τη Φιλοσοφία. «Και γιατί», είπα «εσύ σ`αυτή τη μοναξιά της εξορίας μου, δασκάλα όλων των αρετών, ήρθες κατεβαίνοντας από την ουράνια πύλη; Ή για να βασανίζεσαι κι εσύ μαζί μου, ένοχη εξαιτίας συκοφαντών;» «Τάχα», είπε εκείνη, «εσένα, μαθητή μου, θα σε εγκατέλειπα και το φορτίο που σήκωσες εσύ εξαιτίας του φθόνου προς το όνομά μου δε θα μοιραζόμουν μαζί σου, συμμέτοχος στον κόπο σου; Κι όμως δεν ήταν όσιο για τη φιλοσοφία ν` αφήσει ασυντρόφευτη την πορεία του αθώου. Θα φοβόμουν δηλαδή μήπως κατηγορηθώ και θα τρόμαζα λες και μου συνέβη κάτι καινούργιο; Γιατί, τώρα, για πρώτη φορά νομίζεις ότι η σοφία παρασύρεται σε κινδύνους από ανθρώπους φαύλου ήθους; Μήπως και στους αρχαίους, πριν από την εποχή του Πλάτωνά μου, καιρούς δεν αγωνιστήκαμε με την αναίδεια της μωρίας και, όσο ζούσε, ο δάσκαλός του ο Σωκράτης δεν κέρδισε τη νίκη του άδικου θανάτου με τη συμπαράστασή μου…;»

Βοήθιος, 6 ΙΙΙ, λ. Παραμυθία της φιλοσοφίας, εισαγωγή- μετάφραση-σχόλια

Αντώνης Σακελλαρίου, εκδ. Πατάκη, Αθήνα 1997

Ζακ-Λουί Νταβίντ, Ο Θάνατος του Σωκράτη, 1787,

Αρκετοί φιλόσοφοι έχουν βρεθεί στο μάτι του κυκλώνα εξαιτίας της φιλοσοφικής τους σκέψης και των αντιλήψεών τους για τα πολιτικά, θρησκευτικά και όχι μόνο τεκταινόμενα. Αυτό συμβαίνει, γιατί η κριτική σκέψη με την οποία αντιμετωπίζονται οι παγιωμένες πεποιθήσεις κλονίζει το κύρος των θεσμών και των αξιών, ενώ αντίθετα θέτει υπό αμφισβήτηση όλα τα καθιερωμένα.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Καταδικάστηκε για αθεία, αλλά παρά την προτροπή των φίλων του να αποδράσει, εκείνος έμεινε στην Αθήνα και ήπιε το κώνειο.

ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ: Τα συγγράματά του κάηκαν στην Αγορά της αρχαίας Αθήνας,

ΠΛΑΤΩΝΑΣ: Κατά τα ταξίδια του στην Κ. Ιταλία και Σικελία φυλακίστηκε και στη συνέχεια κινδύνευσε να πουληθεί ως δούλος.

ΑΝΑΞΑΓΟΡΑΣ- ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ: Αν και τα κίνητρα ήταν πολιτικά, οι ίδιοι καταδικάστηκαν για αθεία. Ωστόσο κατάφεραν να αποδράσουν.

ΜΠΕΡΤΡΑΝΤ ΡΑΣΕΛ: Λόγω της αντίρρησής του στη συμμετοχή της χώρας του στον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο φυλακίστηκε.

ΚΑΝΤ: Απαγορεύτηκε το βιβλίο του περί θρησκείας.

ΡΟΥΣΣΩ: Έζησε κυνηγημένος. 

ΤΣΟΜΣΚΥ: Χλευάστηκε από όλες τις ιδεολογικές παρατάξεις γιατί καταδίκασε και καταδικάζει την αμερικανική πολιτική.

ΤΖΟΡΝΤΑΝΟ ΜΠΡΟΥΝΟ: Κρίθηκε από την Ιερή Εξέταση ως αιρετικός και κάηκε στην πυρά.  

ΒΟΛΤΑΙΡΟΣ:  Αφορίστηκε από την Καθολική Εκκλησία, έπεσε στη δυσμένεια των ισχυρών της χώρας του και τελικά φυλακίστηκε στη Βαστίλη.

ΜΠΑΡΟΥΧ ΣΠΙΝΟΖΑ:

Η θρησκευτική κοινότητα της εβραικής συναγωγής τον αφόρισε για τις ιδέες του περί ανεξιθρησκίας και τον απομάκρυνε από τους κόλπους της.

Η Βαστίλη

Ο θάνατος του Μπρούνο

 «…Η ζωή του στο Άμστερνταμ γινόταν δύσκολη. Ύστερα ίσως από μια απόπειρα δολοφονίας από έναν φανατικό, πηγαίνει στο Λέιντεν, για να συνεχίσει τις σπουδές φιλοσοφίας…Λέγεται ότι ο Σπινόζα φύλαγε το παλτό του που είχε σκιστεί από τη μαχαιριά για να μη λησμονεί πως η σκέψη δεν είναι πάντα αρεστή στους ανθρώπους. Συμβαίνει ένας φιλόσοφος να καταλήγει σε δίκη, είναι σπανιότερο να ξεκινά με αφορισμό και απόπειρα δολοφονίας…Το 1665 αρχίζει τη Θεολογικοπολιτική πραγματεία , ένα από τα κύρια ερωτήματα της οποίας είναι: Γιατί ο λαός είναι τόσο βαθιά ανορθολογικός; Γιατί καμαρώνει για τη σκλαβιά του; Γιατί οι άνθρωποι μάχονται για τη σκλαβιά τους, θαρρείς και είναι η ελευθερία τους; Γιατί είναι τόσο δύσκολο όχι μόνο να κατακτήσουμε την ελευθερία, αλλά και να την αντέξουμε; Γιατί μια θρησκεία που κηρύσσεται υπέρ της αγάπης και της χαράς εμπνέει τον πόλεμο, τη μη ανοχή, την κακοβουλία, το μίσος, τη λύπη και τις τύψεις; […] λίγα βιβλία προκάλεσαν τόσα αναθέματα, τόσους προπηλακισμούς, τόσες κατάρες…

Ζ. Ντελέζ, Σπινόζα: Πρακτική φιλοσοφία του, μτφρ. Κική Καψαμπέλη, Επιμ. Γεράσιμου Βώκου- Παναγιώτη Πούλου, εκδ. Νήσος, 1998, σ. 13-14, 17-21