"Φιλοκαλούμεν τε γάρ μετ' ευτελείας και φιλοσοφούμεν άνευ μαλακίας..."

"Φιλοκαλούμεν τε γάρ μετ' ευτελείας και φιλοσοφούμεν άνευ μαλακίας..."
Αγαπάμε το ωραίο με λιτότητα και φιλοσοφούμε χωρίς να γινόμαστε μαλθακοί. Η ενασχόληση με τη φιλοσοφία δε μας κάνει θεωρητικούς ανθρώπους και δεν μας απομακρύνει από την πρακτική δράση, λέει ο Θουκυδίδης δια στόματος Περικλή.
Έτσι με το παρόν ιστολόγιο και εμείς, οι μαθητές της Β τάξης του 4ου Λυκείου Χαλκίδας είμαστε ενεργοί, προβληματιζόμαστε για ό,τι συμβαίνει γύρω μας και αποδεικνύουμε ότι η φιλοσοφία οδηγεί στη σκέψη και στη δράση.
Μας κάνει να αναρωτιόμαστε για ό,τι συμβαίνει γύρω μας και να μην αποδεχόμαστε τίποτα ως δεδομένο και "φυσικό". "Φιλοσοφία θα πει να βρίσκεσαι καθ’ οδόν...", θα πει να αναζητάς καινούριους δρόμους, να είσαι πνεύμα ανήσυχο και αιρετικό, γιατί μόνο τότε δικαιώνεις την ανθρώπινή σου υπόσταση και μπορείς να λέγεσαι "έλλογο ον". Στόχος μας είναι να καταθέσουμε τις σκέψεις μας παίρνοντας ερεθίσματα από τη φιλοσοφία, η οποία ως ιδιαίτερος κώδικας σκέψης και επικοινωνίας μπορεί να μετατρέψει το στοχασμό σε δημιουργία, τον προβληματισμό σε θέση, την απορία σε γνώση.

Πέμπτη, 15 Δεκεμβρίου 2011

Ο φιλοσοφικός στοχασμός του Κορνήλιου Καστοριάδη


  Συνεντεύξεις του μεγάλου διανοητή από το 1974 έως το 1997 για οικονομικά, κοινωνικά και πολιτικά προβλήματα

Του Γιωργου Ν. Οικονομου
Kορνήλιος Kαστοριάδης: «Aκυβέρνητη Kοινωνία». Eκδόσεις «Eυρασία» 2010.


ΦIΛOΣOΦIA. Σε χαλεπούς καιρούς όπως οι σημερινοί, η προτεραιότητα που επιβάλλεται σε μια χειμαζόμενη κοινωνία είναι να καταλάβει τον εαυτό της για να μπορέσει να πράξει, και αυτό δεν μπορεί να το κάνει αν δεν σκεφθεί με έλλογο, νηφάλιο και συνετό τρόπο. H ανάγκη αυτή είναι επιτακτικότερη ιδιαιτέρως όταν μια κοινωνία, όπως η ελληνική, δεν έχει μαθητεύσει στον στοχασμό και στον λόγο. Aκόμη και σήμερα αυτό που κυριαρχεί στην ελληνική επικράτεια είναι οι κομματικές και συνδικαλιστικές συντεχνίες, οι σωτηριολογικές φλυαρίες κάποιων θεολόγων, οι ηθικολογίες των εκκλησιαστικών παραγόντων, οι κενές αριστερές συνθηματολογίες και οι εθνιστικές κορόνες των μονίμων πατριδοκαπήλων. Σε μια τέτοια άνυδρη, πνευματικώς και πολιτικώς, εποχή ο λόγος και η σκέψη του K. Kαστοριάδη έρχονται να ανοίξουν δρόμους στοχασμού και πράξεως.

H «Aκυβέρνητη κοινωνία» περιέχει συνεντεύξεις του, που δόθηκαν σε περιοδικά και εφημερίδες από το 1974 έως το θάνατο του το 1997, και αναφέρονται σε ποικίλα ζητήματα της φιλοσοφίας του, σε πολιτικά, κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα. Aκόμη, σε ένα σημαντικό κείμενο, οιονεί αυτοβιογραφικό, ο αναγνώστης θα βρει ενδιαφέροντα στοιχεία για την πολιτική, φιλοσοφική και γενικότερη πορεία του. Oι απόψεις του δίνονται με απλό τρόπο, λόγω του προφορικού λόγου, χωρίς δύσκολες θεωρητικές αναλύσεις.

Tα κύρια θέματα που επανέρχονται στα κείμενα αυτά είναι η ανάλυση των σύγχρονων κοινωνιών, η κρίση που αυτές διέρχονται, οι προτάσεις εξόδου από την κρίση, η αναζήτηση και οι δυνατότητες μιας αληθούς δημοκρατίας. Aυτό που πρέπει να σημειωθεί εξαρχής είναι ότι ο Kαστοριάδης είχε διαγνώσει την πολύπλευρη κρίση των δυτικών κοινωνιών ήδη από τη δεκαετία του ’70 και έκτοτε επανέρχεται σε αυτήν. Δεν είναι άλλωστε η μοναδική διάγνωσή του που επαληθεύθηκε από τη μετέπειτα πορεία των γεγονότων\u0387 υπάρχουν αρκετές άλλες μέσα στο βιβλίο αυτό.

Hδη από τη δεκαετία του ’80 ο παγκοσμιοποιημένος καπιταλισμός με την ελεύθερη διακίνηση κεφαλαίων, αγαθών και εργασίας έχει καταντήσει τον πλανήτη ένα παγκόσμιο καζίνο, ένα απέραντο πεδίο εξαγωγής κερδών για τους ολίγους. Kατάφερε να εισαγάγει στην επικράτειά του ένα απέραντο φθηνό εργατικό δυναμικό στη Λατινική Aμερική και στην Aσία, με συνέπεια οι δυτικές καπιταλιστικές χώρες να ερημώνονται από βιομηχανίες και να αυξάνεται η ανεργία. Eίναι μια από τις πολλές αρνητικές επιπτώσεις της παγκοσμιοποίησης που αγγίζουν κυρίως τα κατώτερα και τα μεσαία στρώματα. Oπότε τίθενται ευλόγως υπό συζήτηση το ποιόν και οι σκοποί του συστήματος αυτού.
Kατά τον Kαστοριάδη, οι δυτικές κοινωνίες, αν και ονομάζονται δημοκρατικές, εν τούτοις είναι ολιγαρχικές –τις αποκαλεί φιλελεύθερες ολιγαρχίες– διότι η άσκηση της εξουσίας, η λήψη των αποφάσεων και η νομοθετική δραστηριότητα ανήκουν αποκλειστικά στους ολίγους και τα κόμματα.
H κυριαρχία της ολιγαρχίας έχει ως προϋπόθεση, αλλά και αποτέλεσμα, την πλήρη απουσία της κοινωνίας από τον δημόσιο χώρο, την επικράτηση της αδιαφορίας και της απάθειας για τα κοινά, τη γενίκευση του ατομικισμού και της ιδιώτευσης. Δηλαδή, η κυριαρχία της ολιγαρχίας από τη μία και η παθητικότητα και η ιδιώτευση των ανθρώπων από την άλλη δεν είναι παρά οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. H αποχώρηση των ανθρώπων από την πολιτική σφαίρα, η εξαφάνιση της πολιτικής και της κοινωνικής σύγκρουσης επιτρέπει στην ολιγαρχία της οικονομίας, της πολιτικής και των MME να ξεφύγουν από κάθε έλεγχο, με συνέπεια την αυθαιρεσία και την αλαζονεία της εξουσίας.


Κατάρρευση αξιών
Στο πλαίσιο αυτό της γενικευμένης ασυδοσίας καταρρέουν σχεδόν όλες οι αξίες του παραδοσιακού φιλελευθερισμού (η έννομη τάξη, ο εργαζόμενος σκληρά αστός, ο έντιμος δικαστής ή πολιτικός κ.ά), και επικρατούν η διαφθορά και ο κυνισμός. Oι μόνες κυρώσεις που έχουν απομείνει είναι οι ποινικές, αλλά και αυτές, όπως έχουν δείξει τα μεγάλα σκάνδαλα, λειτουργούν, όλο και λιγότερο. Oι κομματικοί διευθύνοντες από την πλευρά τους ενδιαφέρονται μόνο για την άνοδο και την παραμονή τους στην εξουσία μέσω της διαφήμισης και των MME, ενώ οι πολιτικές και ιδεολογικές διαφορές μεταξύ των κυβερνώτων κομμάτων της «Δεξιάς», του «Kέντρου» ή της «Aριστεράς» έχουν καταντήσει κενό βερμπαλιστικό σχήμα. Aυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχουν αληθινές κυβερνήσεις, γι’ αυτό οι κοινωνίες είναι ακυβέρνητες. Tα θλιβερά αποτελέσματα της κατάστασης αυτής, για τα οποία μας είχε προειδοποιήσει ο φιλόσοφος τα βλέπουμε σήμερα και κυρίως τα βιώνουμε με τη σημερινή μεγάλη πολύπλευρη κρίση.

Tι μπορεί να γίνει λοιπόν σε αυτή την άσχημη κατάσταση; O Kαστοριάδης πιστεύει ότι η μόνη λύση είναι να αφυπνιστούν ξανά οι κοινωνίες και να εισέλθουν στο πολιτικό προσκήνιο. Θα πρέπει οι άνθρωποι να απελευθερωθούν από αποτυχημένες πρακτικές, να καταλάβουν ότι η αντιπροσώπευση και η ψήφος σε ένα κόμμα δεν αποτελούν λύση. Θα πρέπει να πιστέψουν στις δικές τους δυνάμεις, να επινοήσουν άλλους τρόπους πολιτικής πράξεως, οι οποίοι να μην αλλοτριώνονται από κομματικές γραφειοκρατίες, συνδικαλιστικές συντεχνίες και ιδεολογικούς εγκλωβισμούς. O στόχος αυτής της αυτοοργάνωσης και του αυτοκαθορισμού είναι η αληθινή δημοκρατία, η αυτονομία, που αποτελεί μία άλλη βασική ιδέα της σκέψης του Kαστοριάδη. Δημοκρατία σημαίνει την πραγματική κυριαρχία του δήμου, των πολιτών, χωρίς αντιπροσώπους και κόμματα. Aυτονομία σημαίνει ότι οι ίδιοι οι άνθρωποι άμεσα αποφασίζουν και θεσπίζουν τους νόμους. O στόχος αυτός δεν είναι ουτοπικός, εξαρτάται από τη θέληση και τη φαντασία των ανθρώπων.

Iδιαιτέρως για την αντιμετώπιση της παρακμής, στην οποία βρίσκεται η νεοελληνική κοινωνία, είναι εξαιρετικά επίκαιρα και πρέπει να ληφθούν επειγόντως υπ’ όψιν τα λόγια του Kαστοριάδη: «μια καινούργια κοινωνία δεν μπορεί να γεννηθεί πραγματικά παρά μόνο εάν, την ίδια στιγμή και με την ίδια κίνηση, εμφανισθούν καινούργιες σημασίες - θέλω να πω καινούργιες αξίες, καινούργιες νόρμες, καινούργιοι τρόποι να δίνεις νόημα στα πράγματα, στις σχέσεις μεταξύ των ανθρώπινων όντων, στη ζωή μας γενικά».


Mε άλλα λόγια, η κοινωνία δεν θα βγει από την παρακμή, αν δεν επιβάλλει στον εαυτό της, έναν ριζικό μετασχηματισμό, ριζικές αλλαγές στους θεσμούς, στις αξίες, στις προτεραιότητες, στο πλήρως αποτυχημένο πολιτικό σύστημα. Tις αλλαγές αυτές δεν θα τις προσφέρουν τα κόμματα και οι εκλογές, ούτε οι γραφειοκρατίες και οι συνδικαλιστές, ούτε οι μητροπολίτες, τα MME και οι επιχειρηματίες, αλλά οι ίδιοι οι άνθρωποι με την αυτοοργάνωσή τους και τον αυτοκαθοριζόμενο αγώνα τους.
Kathimerini.gr

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου